Vào lúc 8h ngày 11/12/2025 tại Hội trường 103 tòa nhà A, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) số 8 Hoàng Quốc Việt, phường Nghĩa Đô, Hà Nội sẽ diễn ra Hội thảo: “Truy xuất nguồn gốc – nâng cao giá trị hàng hoá Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu”.

Sự kiện do Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) phối hợp Trung tâm Mã số, mã vạch Quốc gia (Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng Quốc gia - Bộ Khoa học và Công nghệ) tổ chức.

Hội thảo sẽ là diễn đàn để các nhà quản lý, cơ quan chức năng, các chuyên gia cùng cộng đồng doanh nghiệp nhìn nhận lại sau 5 năm thực hiện Đề án 100/QĐ-TTg (năm 2019) của Chính phủ, những vấn đề trong truy xuất nguồn gốc, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc trên cả nước, truy xuất nguồn gốc để nâng cao giá trị hàng Việt, hàng xuất khẩu...

Đề án 100/QĐ-TTg của Chính phủ được ban hành năm 2019 với mục tiêu xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc (TXNG) thống nhất trên toàn quốc, hướng đến minh bạch hóa thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Sau 5 năm triển khai, hệ thống TXNG đã hình thành một nền tảng pháp lý rõ ràng, với sự tham gia của các bộ, ngành và toàn bộ 34 tỉnh/thành sau sắp xếp hành chính.

Trong giai đoạn 2020–2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư 02/2024/TT-BKHCN, đánh dấu bước chuyển quan trọng khi chuẩn hóa cơ chế áp dụng TXNG. Đặc biệt, Quốc hội đã thông qua Luật số 78/2025/QH15 và Luật số 70/2025/QH15—lần đầu tiên đưa các quy định về TXNG vào luật. Điều này không chỉ nâng cao tính pháp lý mà còn tạo khuôn khổ bắt buộc cho các doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất khi tham gia thị trường.

Song song với hoàn thiện pháp lý, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật được xây dựng mạnh mẽ. Trong 5 năm, có tới 35 tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) được ban hành, bao gồm các tiêu chuẩn về mã định danh, mã địa điểm GLN, công nghệ RFID, EPCIS và mã QR thế hệ mới theo chuẩn quốc tế GS1. Các tiêu chuẩn này tạo ra một khung dữ liệu thống nhất, cho phép hệ thống TXNG Việt Nam tiệm cận mô hình của nhiều quốc gia phát triển.

Theo Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng Quốc gia, ngay sau khi Đề án 100 của Thủ tướng Chính phủ ban hành có hiệu lực, hiện tất cả 34 tỉnh/thành sau sắp xếp đơn vị hành chính và hoạt động theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã xây dựng kế hoạch và tổ chức triển khai TXNG.

Cụ thể, Hà Nội hiện quản lý hơn 3.045 cơ sở với hơn 11.759 bộ mã truy xuất. Phú Thọ đã phát hành trên 9,5 triệu tem TXNG, hỗ trợ mạnh mẽ cho chương trình OCOP. TP. Hồ Chí Minh hỗ trợ trên 500 doanh nghiệp, cấp 750.000 tem QR, góp phần tạo lợi thế cho sản phẩm địa phương trong tiêu thụ và xuất khẩu.

Ở các tỉnh miền núi phía Bắc, dù điều kiện hạ tầng còn hạn chế, hệ thống TXNG đã được triển khai từng bước. Tuyên Quang đã hướng dẫn 165 cơ sở áp dụng TXNG; Lào Cai tiếp nhận 229 sản phẩm đưa vào hệ thống; Sơn La và Lai Châu dần mở rộng ứng dụng TXNG cho các sản phẩm nông nghiệp chủ lực. Đây là tín hiệu đáng khích lệ khi TXNG không chỉ xuất hiện tại các đô thị lớn mà đã lan rộng đến các vùng sản xuất quy mô nhỏ.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, Bộ NN&PTNT đã triển khai hàng chục mô hình VietGAHP có ứng dụng TXNG, 6 dự án cấp mã vùng trồng và 16 dự án thủy sản áp dụng TXNG theo chuẩn quốc tế. Việc áp dụng TXNG giúp các sản phẩm như chè, rau, trái cây, thủy sản không chỉ minh bạch hơn mà còn đáp ứng yêu cầu của thị trường khó tính như EU, Nhật Bản và Hoa Kỳ.

Tuy vậy, tiến độ kết nối dữ liệu đang là nút thắt lớn nhất của Đề án 100. Đến năm 2025, mới có 24 tỉnh/thành xây dựng được hệ thống TXNG cấp tỉnh; 13 địa phương kết nối kỹ thuật với Cổng thông tin quốc gia; và chỉ 2 địa phương chia sẻ dữ liệu đầy đủ. Sự chênh lệch này phản ánh rõ khoảng cách trong năng lực triển khai giữa các vùng miền. Các tỉnh miền núi gặp khó khăn về hạ tầng CNTT, thiếu nhân lực chuyên trách, thiếu kinh phí duy trì hoạt động phần mềm.

Bên cạnh thách thức về hạ tầng, nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của TXNG. Một số đơn vị cập nhật dữ liệu không thường xuyên, dẫn đến tình trạng mã QR không có thông tin hoặc thông tin không đúng thực tế, ảnh hưởng đến niềm tin người tiêu dùng. Ngoài ra, sự phân mảnh giữa các nền tảng phần mềm thương mại cũng gây khó khăn cho việc kết nối và tích hợp dữ liệu quốc gia.